از مهرماه تا آخر سال، هر ماه مجموعه‌‌جستارهایی درباره یادمان‌های شهری تهران را منتشر می‌کنیم. در این جستارها هر بار به بهانه پرداختن به نقل‌ها و قصه‌های پیرامون یک بنا یا مجسمه یا شیء حولِ آن به کنکاش می‌پردازیم تا بدین ترتیب نه فقط خاطرات شهر را مرور کنیم که بدین پرسش بیاندیشیم که اگر تهران می‌خواست به‌میانجی یادمان‌هایش با ما سخن بگوید، چه چیزهایی به یاد ما می‌آورد؟
از بهنام ابوترابیان، نویسنده و پژوهشگر منظر فرهنگی تهران، خواستیم که راوی این سخن‌ها باشد. او که تاریخ شهر را از خلال مکان‌ها و اسناد و رویدادها روایت می‌کند، و تاکنون کوشیده در کتاب‌های «گذر ایلچی»، «قصه‌های مسعودیه»، و «از طهران تا پطرزبورغ و از پترزبورگ تا تهران» به تهران زبان بیان خاطراتش را ببخشد.
اولین جستار از این مجموعه درباره‌ی «تخته‌سنگ تجریش» است؛ بازمانده فراموش‌شده یک فاجعه بزرگ بیخ گوش ما!
فرض کنید خبر برسد از امروز به مدت دو ماه ورود به میدان تجریش ممنوع است. اما مگر می‌شود یکی از شلوغ‌ترین عرصه‌های شهری ایران را بست؟
چهار دهه پیش در چهارم مرداد ۱۳۶۶ چنین شد…
کسی باور نمی‌کرد از آن ابرهای پرغیض و تیره‌رو چنان رگباری ببارد، و از صدای غرش سهمگینی که به فاصله‌ی کوتاهی از سوی گلاب‌دره شنیده شد، حجم انبوهی گل و لای و سنگ و موتور سیکلت و رنو پنج و به سر پل بیاید و تا جمعیت به خود بجنبد زیر آوار مدفون شد…
تا یک سده پیش بیش از دوازده باب دروازه پیرامون تهران را فرامی‌گرفت.
دروازهْ مربوط به ذهنیتی است که اختلاف میان جهان دودشکلِ آشوبناک بیرون را با جهانِ بسامانِ درون درک می‌کند.
اما امروزه این شهر هیچ دروازه‌ای ندارد.
می‌گویند ناپلئون عقیده داشت حرف حق از دهان توپ درمی‌آید؛ توپی که غرش‌اش در میدان جنگ‌های ایران و روس لرزه به اندام مردم گنجه و بادکوبه و ایروان و تبریز و… می‌افکند.
اگر راهتان به کنج شمال غربی میدان مشق افتاده باشد، پشت کاخِ وزارت خارجه در شمال معبر خروجی به سمت خیابان سی‌تیر، از لابلای نرده‌های دروازه ساختمان شماره هفت وزارت خارجه، حتماً توپ عظیمی را دیده‌اید که با سرافرازی و غرور روی دو چرخش ایستاده.
توپ مروارید یادمانی است از اینکه ما به چه چیزهایمان باید ببالیم؛ به اینکه عقیده نداریم حرف حق از دهان توپ بیرون می‌آید …